اخلاق حرفه ای حسابدار
- مقالات علمی بین المللی, مقالات علمی پژوهشی داخلی, مقالات کاربردی, مقالات کاربردی ویژه

اخلاق حرفه ای حسابدار

اخلاق حرفه ای حسابدار

Professional Accountant Ethics

آئیـن اخـلاق و رفتـار حـرفـه ای حسابـداران

نویسنده و مولف : پیروز جوان میری

بهار 1395

اخلاق

اخلاق را مجموعه‌ای از صفات روحی و باطنی انسان تعریف کرده‌اند که به صورت اعمال و رفتاری که از خلقیات درونی انسان ناشی می‌شود، بروز ظاهری پیدا می‌کند و بدین سبب گفته می‌شود که اخلاق را از راه آثارش می‌توان تعریف کرد .
استمرار یک نوع رفتار خاص، دلیل بر آن است که این رفتار یک ریشه درونی و باطنی در عمق جان و روح فرد یافته است که آن ریشه را خلق و اخلاق می‌نامند .
اخلاق را می‌توان به‌عنوان شاخه‌ای از فلسفه تعریف کرد که ارزش را با توجه به رفتار انسان در ارتباط با درستی یا نادرستی اقدامها و نیز خوبی یا بدی نیت و پیامدهای اقدامها مورد توجه قرار می‌دهد. در تعریفی گسترده‌تر، اخلاق مجموعه‌ای از اصول یا ارزشهای اخلاقی را شامل می‌شود. هر یک از ما دارای مجموعه‌ای از ارزشها هستیم که گاهی اوقات به‌طور صحیح به آنها توجه داریم و در برخی موارد نسبت به آنها بی‌توجهیم. فیلسوفها، نهادهای مذهبی و سایر گروهها اصول و ارزشهای اخلاقی ایده‌آل را به شیوه‌های مختلف تعریف کرده‌اند. مثالهایی از اصول یا ارزشهای اخلاقی تعیین‌شده در سطح اجرایی عبارتند از قوانین و مقررات، تعالیم مذهبی، مجموعه قوانین اصول اخلاقی در تجارت جهت گروه‌های حرفه‌ای یا صنعتی و آیین‌های اخلاق حرفه‌ای در سازمانها. به‌عبارت دیگر، اخلاق مجموعه‌ای از معیارهای اخلاقی جهت بررسی درستی یا نادرستی یک موضوع است .

اخلاق در قرآن

اخلاق از مهمترین مباحث دینی است و از یک نظر مهمترین هدف انبیای الهی را تشکیل می دهد، زیرا بدون اخلاق نه دین برای مردم مفهومی دارد، و نه دنیای آنها سامان می یابد. اصولا زمانی انسان شایسته نام انسان است که دارای اخلاق انسانی باشد و در غیر این صورت حیوان خطرناکی است که با استفاده از هوش سرشار انسانی همه چیز را ویران میکند، و به آتش می کشد، برای رسیدن به منافع نامشروع مادی جنگ به پا می کند، و برای فروش جنگ افزارهای ویرانگر تخم تفرقه و نفاق می پاشد، و بی گناهان را به خاک و خون می کشد. با این اشاره به سراغ قرآن می رویم و این حقیقت را از زبان قرآن می شنویم:
1 – ربنا و ابعث فیهم رسولا منهم یتلوا علیهم آیاتک و یعلمهم الکتاب و الحکمة و یزکیهم انک انت العزیز الحکیم (سوره بقره، آیه 129(
پروردگارا! در میان آنها پیامبری از خودشان برانگیز! تا آیات تو را بر آنان بخواند، و آنها را کتاب و
حکمت بیاموزد و پاکیزه کند، زیرا تو توانا و حکیمی (و بر این کار قادری!
2 – قد افلح من زکیها و قد خاب من دسیها (سوره شمس، آیات 9 و 10(
هرکس نفس خود را پاک و تزکیه کرد، رستگار شد – و آن کس که نفس خویش را با معصیت و گناه آلوده ساخت، نومید و محروم گشت!
3-  قد افلح من تزکی و ذکر اسم ربه فصلی (سوره اعلی، آیات 14 و 15(
به یقین کسی که پاکی جست (و خود را تزکیه کرد) رستگار شد – و (آن کس) نام پروردگارش را یاد کرد، سپس نماز خواند!
4- و لقد آتینا لقمان الحکمة ان اشکر لله (سوره لقمان، آیه 12(
ما به لقمان حکمت (ایمان و اخلاق) آموختیم (و به او گفتیم) شکر خدا را به جا آور!
در مجموع این آیات در واقع یک حقیقت را دنبال می کنند، و آن این که یکی از اهداف اصلی بعثت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله تزکیه نفوس و تربیت انسانها و پرورش اخلاق حسنه بوده است. این نکات در آیات فوق قابل ملاحظه است :
این تاکیدهای پی در پی و بی نظیر دلیل روشنی است بر اهمیتی که قرآن مجید برای پرورش اخلاق و تزکیه نفوس قائل است، و گویی همه ارزشها را در این ارزش بزرگ خلاصه می کند، و فلاح و رستگاری و نجات را در آن میشمرد.
اهمیت اخلاق در روایات اسلامی
این مساله در احادیثی که از شخص پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و همچنین از سایر پیشوایان معصوم علیهم السلام رسیده است با اهمیت فوق العاده ای تعقیب شده، که به عنوان نمونه چند حدیث پرمعنای زیر را از نظر   می گذرانیم:
در حدیث معروفی از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله میخوانیم :
انما بعثت لاتمم مکارم الاخلاق، من تنها برای تکمیل فضائل اخلاقی مبعوث شده ام
و در تعبیر دیگری: « انما بعثت لاتمم حسن الاخلاق » آمده است .
و در تعبیر دیگری: « بعثت بمکارم الاخلاق ومحاسنها » آمده است .
تعبیر به « انما »  که به اصطلاح برای حصر است نشان میدهد که تمام اهداف بعثت پیامبر صلی الله علیه و آله در همین امر یعنی تکامل اخلاقی انسانها خلاصه می شود .

نقش و جایگاه اخلاق اسلامی در ایران
جامعه ديني از حيث تعامل سازمان‌ها و نهادهاي اجتماعي در آن و نيز از نظر رفتار ارتباطي افراد، متضمن مسائل فراواني است.. اخلاق، سامان‌دهنده رفتار ارتباطي در مقياس فرد، سازمان، جامعه و روابط جهاني است. رفتار ارتباطي درون‌شخصي و برون‌شخصي فرد در زندگي شخصي و زندگي شغلي، از طريق اخلاق سامان و انسجام مي‌يابد. همچنين رفتار ارتباطي سازمان با محيط و نيز تعامل نهادهاي اجتماعي با يكديگر، در دو سطح ملي و جهاني، بر مبناي اخلاق قوام مي‌يابد براي تعيين مؤلفه‌هاي کاربردي اخلاق اسلامی-اداری، مي‌توان از اصول راهبردي اخلاق  در اسلام استفاده کرد ؛

اصول راهبردي اصلي در اسلام عبارت‌اند از :

احترام اصيل و نامشروط به انسان‌ها ؛

رعايت آزادي انسان‌ها ؛

برقراري عدالت در مورد انسان‌ها ؛

امانت‌ورزي در رفتار و بينش شخصي ؛

اخلاق  در نظام اداري جمهوري اسلامي بايد هويت اسلامي داشته باشد و مبتني بر اخلاق اسلامي شكل بگيرد.

براي داشتن هويت اسلامي اخلاق حرفه‌اي در كشورمان، به چهار دليل مي‌توان اشاره كرد:

الف) از لحاظ فرهنگي به دليل وابستگي توده مردم كشورمان به نظام عقيدتي اسلام ؛

ب) از لحاظ ديني به دليل جداناپذيري اخلاق از دين در متن دين اسلام ؛

ج) نياز به پويايي درون فرهنگ اسلامي با توجه به مواجه آن با چالش جهاني‌شدن ؛

د) از لحاظ نظام حكومتي، الزام به حكومت دين‌مدار در نظام حكومت ديني و از لحاظ قانوني، به تأكيد قانون اساسي ـ در اصل هشتم ـ بر تصويب قوانين اسلامي در كشور.

نظام اخلاق اسلامي به گونه‌اي است كه با اخلاق حرفه‌اي در هم آميخته و تفكيك‌ناپذير است؛ زيرا در اين نظام ملاك نهايي و نهايت سعادت بشري، الله است و انسان در مقام خليفه و جانشين الهي در زمين، محور توجهات اخلاقي است؛ بدين معنا كه خشنودي انسان و خدمت به او موجب رضايت و تقرب به خداوند مي‌شود؛ از اين‌رو، نظام اخلاق اسلامي با توجه به ملاك نهايي، در صدد است با ارائه دستورالعمل‌ها و آيين‌نامه‌هاي اخلاقي در سطح حرفه و زندگي اجتماعي و همچنين با در نظر گرفتن پيشرفت‌هاي مادي در جهت بهبود زندگي انسان‌ها، زمينة سعادت و كمال حقيقي بشر را فراهم آورد .
درباره مورد اخير بايد گفت در اخلاق اسلامي ، ملاك نهايي اخلاق همانا خواست خداوند ـ خير مطلق ـ است .
مهم‌ترين اصول راهبردي كه مي‌توانند منشأ شكل‌گيري مؤلفه‌هاي كاربردي اخلاق اسلامی شوند، عبارت‌اند از:
الف) كرامت انساني ؛
ب) آزادي فردي ؛
ج) عدالت اجتماعي در مفهوم عام قرار دادن هر امري در جايگاه شايسته آن ؛
د) امانت‌ورزي در دو سطح امانت‌داري و بينش امانت‌ نگري  .
در اين بين، اصل چهارم مهم‌ترين اصل ( اصل‌الاصول ) است   .
مفهوم امانت‌داري در کسب‌وکار، قابل تجزيه به سه پرسش است :

  1. چه چيزي در کسب‌وکار مورد امانت قرار مي‌گيرد؟
  2. مراد از امانت‌داري در قبال آن امور چيست؟
  3. صاحبان امانت کيستند؟
    البته امانت‌داري در حرفه نمي‌تواند به معناي عدم تصرف باشد؛ زيرا تصرف و به‌کارگيري مقوم کسب‌وکار است؛ بلکه تصرف در حرفه دو گونه است: امانت‌دارانه و غيرامانتدارانه. در اين زمينه تصرف امانت‌دارانه استفاده بهينه و شايسته است. ضامن امانت‌داري در نگرش اسلامي اين بينش است که عالم همه محضر خداست. با اين نگاه، فرد با بصيرت ايماني به امانت‌نگري در جهان هستي مي‌رسد و همه چيز از جمله خود را امانت خداوند مي‌داند. پس در مواجهه با همه چيز و در استفاده از همة امور، راه امانت‌داري را مي‌پيمايد و چنين حزم و احتياطي تقوا است .

مفهوم اخلاق اداری

اخلاق اکنون به صورت منشور اخلاقی سازمان و قوانین رفتار حرفه ای مشاغل پایه درون سازمانی نهاده است. در یک دهه ی اخیر توجه روز افزون به این موضوع شده که باید علت آن را در وقایع دهه های اخیر مانند جهانی شدن، توسعه عدم تمرکز، مدیریت گرایی، افزایش روابط کاری تجاری سازمان های دولتی با بخش خصوصی، رشد مطالعات اجتماعی و درخواست فزاینده برای پاسخگویی و مسؤلیت اجتماعی از سوی مراجع قانون و سیاسی دید.
اخلاق اداری هم اکنون به نهضتی اصلاح گرایانه در مدیریت دولتی تبدیل شده است که به مطالعه و شناسایی قواعد و ضوابط رفتار انسان اداری و موضع هایی چون تدوین منشور اخلاق، قوانین و استانداردهای رفتار، آموزش اخلاقیات، مدیریت اخلاق، تصمیم گیری اخلاق، فرهنگ و جو اخلاق و زیرساخت اخلاق می پردازد.
سازمان همکاری های اقتصادی و توسعه  نیز با طراحی یک زیرساخت اخلاقی که در واقع یکی از الگوهای اثربخش مدیریت اخلاقیات محسوب می گردد وسعی درکنترل فساد و حفظ و ارتقای اخلاقیات و اصلاح رفتارهای نامطلوب در اغلب کشورهای عضو خود کرده است. در این الگو به میزان زیادی عوامل محیطی و سازمانی با یکدیگر ترکیب شده است که مهمترین این عوامل عبارتند از:
• تعهد رهبران، سیاست مداران و مدیران به رعایت امور اخلاقی
• استراتژی، سیاست ها و قوانین و مقررات دقیق و لازم اخلاقی
• جو و فضای جامعه و سازمان
• سیستم ها و مکانیزم های انگیزشی برای تشویق به انجام رفتار اخلاقی
• برنامه های آموزش های کارآمد و مؤثر
• سیستم های کنترلی و ارزیابی کارآمد و مؤثر درون و برون سازمانی
• دلایل و استدلال عقل پسند کافی برای پذیرش اخلاق
• موقعیت های شغلی
• نیازهای شخصی
• جامعه مدنی فعال
لذا در مجموع می توان گفت چنانچه یک زیر ساخت اخلاق از کارکرد صحیحی برخوردار گردد، محیطی را فراهم می آورد که استانداردها و شاخص های رفتار شخصی مطلوب، مورد تشویق و حمایت قرار گیرد.
اهمیت اخلاق در سازمان ها
دامنه اخلاق را در حد رفتارهای فردی تلقی می‌کنند، اما رفتارهای فردی وقتی که در سطح جامعه یا نهادهای اجتماعی تسری پیدا می‌کند و شیوع می‌یابد، به نوعی به اخلاق جمعی تبدیل می‌شود که ریشه‌اش در فرهنگ جامعه می‌دواند و خود نوعی وجه غالب می‌یابد که جامعه را با آن می‌توان شناخت. امروز در تجزیه و تحلیل رفتار سازمان ها، پرداختن به اخلاق و ارزش های اخلاقی یکی از الزامات است. نماد بیرونی سازمان ها را رفتارهای اخلاقی آنها تشکیل می‌دهد که خود حاصل جمع ارزش های گوناگون اخلاقی است که در آن سازمان ها، ظهور و بروز یافته است .
در شرایط کنونی رعایت نشدن برخی معیارهای اخلاقی، نگرانی های زیادی را در بخش های دولتی و غیردولتی به وجود آورده است. سقوط معیارهای رفتاری در بخش دولتی، پژوهشگران را واداشته تا در جستجوی مبناهای نظری در این رابطه بوده تا بتوانند مسیر مناسب اجرایی آن را فراهم سازند. لذا یکی از عمده ترین دغدغه های مدیران کارآمد در سطوح مختلف، چگونگی ایجاد بسترهای مناسب بـرای عوامل انسانی شاغل در تمام حرفه ها است تا آنها با حس مسئولیت و تعهد کامل به مسایل در جامعه و حرفه خود به کار بپردازند و اصول اخلاقی حاکم بر شغل و حرفه خود را رعایت کنند.

اخلاقیات در سازمان
اخلاقیات در سازمان به عنوان سیستمی از ارزش ها و بایدها و نبایدها تعریف می شود که بر اساس آن نیک و بدهای سازمان مشخص و عمل بد از خوب متمایز می شود. به طور کلی انسان ها در بعد فردی و شخصیتی دارای ویژگی های خاص اخلاقی هستند که پندار، گفتار و رفتار آنها را شکل می دهد.
ممکن است همین افراد وقتی در یک جایگاه و پست سازمانی قرار می گیرند عواملی موجب شود که پندار، گفتار و رفتار متفاوتی از بعد فردی سر بزند که این ویژگی های انسانی بر روی میزان کارایی و اثر بخشی سازمان تاثیر بگذارد. رفتارهای متفاوت اخلاقی افراد به عنوان کارمندان سازمان در یک طیف خطی که یک سر آن سلامت اداری و سر دیگر طیف فساد اداری می باشد قابل تحلیل می باشد و میزان سلامت اداری در میزان موفقیت سازمان در انجام ماموریت ها، اجرای راهبردها و برنامه ها و در نهایت دستیابی به اهداف سازمانی نقش به سزایی را ایفا می کند .
طرح مساله
از همین رو مسئله اصلی تحقیق حاضر این است که چه عواملی بر رفتارهای اخلاقی انسان ها به عنوان یک کارمند حسابداری سازمان، تاثیر می گذارد؟ و اصول اخلاقی مورد نظر چیست ؟

اخلاق حرفه ای
پیوند بین مباحث علمی و تجارب هر فرد در محیط اجرایی و فرآیند کاری را گویند .
پس با این اوصاف اگر در یک حرفه اخلاق حرفه‌ای باشد آن حرفه پیشرفت می کند و گرنه باید منتظر نابودی آن رشته بود .
اهمیت اخلاق حرفه ای در سازمان
اخلاقیات به عنوان مجموعه ای از اصول، اغلب به عنوان منشوری که برای راهنمایی و هدایت استفاده می شود  . تعریف شده است . این مجموعه اصول ، چهار چوبی برای اقدام ارائه می کند .  اخلاق حرفه ای ، مانند شمشیر دولبه ای است که یک لبه آن تهدید است .
ضعف در سیستم اخلاقیات، منجر به کاهش ارتباطات و افزایش خسارات در سازمان می گردد و مدیریت، بیشتر بر روی کنترل گذشته نگر تکیه خواهد کرد؛ زیرا افراد به مدیریت ، اطلاعات را نمی رسانند و در این صورت، انرژی سازمان به منفی تبدیل می شود و به عبارت دیگر ، توان سازمان به جای آن که صرف هدف شود ، صرف شایعه ، غیبت، کم کاری و … خواهد شد .
لبه دیگر این شمشیر، فرصت است .
اخلاق حرفه ای ، تاثیر چشم گیری بر روی فعالیت ها ونتابج سازمان دارد . اخلاق حرفه ای ، بهره وری را افزایش می دهد ، ارتباطات را بهبود می بخشد ودرجه ریسک را کاهش می دهد؛ زیرا هنگامی که اخلاق حرفه ای در سازمان حاکم است ، جریان اطلاعات به راحتی تسهیل     می گردد و مدیر قبل از ایجاد حادثه ، از آن مطلع می گردد .

تاریخچه اخلاق در حسابداری


لوکا پاچیولی، “پدر حسابداری”،در اولین کتاب خود به نام Summa de arithmetica, geometria ,

 proportioni proportionalita  که در سال 1494 منتشر شد از اخلاق حسابداری نوشته است. استانداردهای اخلاقی از آن زمان تا کنون از طریق گروه های دولتی، سازمان های حرفه ای و شرکت های مستقل توسعه یافته است. نتیجه کار این گروه های مختلف حسابداری منجر به ایجاد کدهایی در زمینه اخلاق شده است. حسابداران باید این منشور اخلاقی که توسط تشکل حرفه ای که در آن عضو هستند رعایت کنند.
آموزش اخلاق

دانشگاه ها در دهه 1980 شروع به تدریس اخلاق کسب و کار نمودند. دروس مربوط به این موضوع به طور چشم گیری در چند دهه اخیر رشد نموده اند. تدریس اخلاق به حسابداران می تواند شامل : سخنرانی ها، مطالعات موردی، سخنرانی های مهمان، و همچنین دیگر رسانه ها باشد. مطالعات اخیر نشان می دهند که تمامی کتاب های درسی حسابداری به طریقی به اخلاق دسترسی دارند .

در سال 1993، اولین مرکز ایالات متحده که بر مطالعه اخلاق در حرفه حسابداری تمرکز داشت در دانشگاه ایالتی نیویورک در بینگهامتون افتتاح شد .

در سال 1999، چندین ایالت در آمریکا قبل از برگزاری آزمون CPA نیاز به کلاس های اخلاق داشتند  .
حسابداری و اخلاق

حسابداری در دنیای پیشرفتۀ اقتصادی امروز حرفه ای است حیاتی، زیرا سامانه اقتصادی جاری بدون آن نمیتواند، وجود داشته باشد. برجستگی متمایز کننده حرفۀ حسابداری پذیرش مسؤولیت نسبت به عموم است. جامعه انتظارات فراوانی از اهل این حرفه دارد و مردم باید به کیفیت خدمات پیچیدة ارائه شده توسط حرفه حسابداری اعتماد داشته باشند . از این رو اطلاعات ارائه شده توسط حسابداران باید به طور قابل توجهی کارآمد، قابل اتکا، واقعی و بی غرضانه باشد، پس حسابداران نه تنها باید واجد شرایط و صلاحیت حرفه ای باشند، بلکه باید از درجه بالایی از صداقت و درستکاری حرفه ای نیز برخوردار و آبرو و حیثیت حرفه ای از مهم ترین دارایی های آنها باشد. در نتیجه اخلاق حسابداری برای حسابداران حرفه ای و افرادی که به خدمات حسابداری تکیه دارند اهمیت زیادی دارد. با وجود این به نظر میرسد در ایران، از لحاظ نظری، به این مهم پرداخته نشده است. همان گونه که اشاره شد حسابداری یک فن و عمل است که برای کمک به افراد در ردیابی اثر معاملات اقتصادی آنها تدوین شده است . هدف اصلی و اساسی آن ارائۀ اطلاعات دربارة امور اقتصادی یک شخص یا سازمان در قالب صورتها و گزارش های مالی میباشد. این اطلاعات جهت تصمیم گیری مدیران، مالکان، دولت، اتحادیه ها، اعتباردهندگان، عرضه کنندگان کالا و کارکنان شرکت مورد استفاده قرار میگیرد. قابل ذکر است که با پیچیده تر و قانونمندتر شدن اقتصاد، دامنۀ استفاده کنندگان از اطلاعات مذکور افزایش یافته است. بنابراین، برجستگی متمایز حرفۀ حسابداری، پذیرش مسؤو لیت نسبت به عموم است. انتظارات جامعه از اهل این حرفه، بسیار است و مردم باید به کیفیت خدمات پیچیدة ارائه شده توسط حرفۀ حسابداری اعتماد داشته باشند. اما حفظ اعتماد عمومی به حرفه حسابداری تا زمانی میسر است که حسابداران حرفهای، خدمات خود را در سطحی ارائه کنند که شایسته اعتماد جامعه باشد؛ از این رو، خدمات حرفه حسابداری باید در بالاترین سطح ممکن و با رعایت ضوابطی ارائه شود که تداوم این خدمات را با کیفیت مناسب را تضمین کند .
از طرفی استفاده کنندگان از خدمات حسابداری بویژه تصمیم گیرندگانی که از صورتهای مالی استفاده میکنند، انتظار دارند که اطلاعات ارائه شده به طور قابل توجهی کارآمد، قابل اتکا، واقعی و بی غرضانه باشند. بنابراین، کسانی که در رشته حسابداری فعالیت میکنند نه تنها باید واجد شرایط و صلاحیت حرفهای باشند بلکه باید از درجه بالایی از صداقت و درستکاری حرفهای نیز برخوردار ب وده و آبرو و حیثیت حرفهای از مهمترین داراییهای آنها باشد .
در نتیجه اخلاق حسابداری برای حسابداران حرفه ای و کسانی که به خدمات حسابداری تکیه دارند اهمیت زیادی دارد و حرفه حسابداری باید اصول اخلاقی و قوانینی را تدوین نموده که اعضای آن را ملزم نماید تا از سطحی از خویشتنداری برخوردار شوند که ماورای الزامات قانونی و مقررات است .

اهمیت اخلاق در حسابداری


در حرفه حسابداری، داشتن درجه بالایی از اخلاق بسیار ضروری می باشد. برجسته ترین رفتارهای غیر اخلاقی که  بیشتر از هرچیز باعث رسوایی شده است فساد مالی در شرکتهای تجاری توسط افراد میباشد.اخلاق، به سطح صداقت شما در انجام کارتان اشاره دارد. در اصل، اخلاقیات اموری ذهنی می باشند که می توانند بین افرادی با دیدگاههای مختلف درست یا نادرست باشند. به همین علت است که کدهای اخلاقی که توسط برخی گروههای خاص ایجاد شده است تنها بر خود آن ها حکومت میکند. در حسابداری تنها یک موقعیت قابل قبول وجود دارد اعتماد کامل و صداقت  نهایت وظیفه اخلاقی حسابداران این است که آنها هرگز زمانیکه در حسابهای نقدی دخالت دارند وسوسه نشوند و از آن چشم پوشی کنند.
اخلاق حسابداری ربطی به باورها ندارد  بلکه بر اقدامات حرفه ای در صنعت تمرکز می کند. آسیب رساندن به هرکس نتیجه اقدامات عمدی غیر اخلاقی در نظر گرفته می شود. اینکه یک فرد در حسابهای نقدی اشتباه کند غیر اخلاقی نیست ، بلکه استخدام چنین فردی با درجه مهارت و ستاره های کمتر از دیگران یک مشکل اخلاقی محسوب میشود. در یک شرکت ممکن است برای استخدام کارکنان بخش مدیریت مالی استانداردهای اخلاقی بالاتری در نظر بگیرد.

نیاز حسابداران حرفه‌ای به اخلاق
اکنون پرسش این است که چرا اخلاق در حرفه حسابداری و حسابرسی دارای اهمیت ویژه‌ای است؟ دلایلی برای این موضوع وجود دارد که عبارتند از:
۱-  حسابداران حرفه‌ای در قبال توجه به منافع عمومی و حفظ اعتبار حرفه حسابداری مسئولند. منافع شخصی نباید بر منافع عمومی برتر شمرده شود .
۲ – حسابداران به نمایندگی از صاحبکاران خود با طیفی از موضوعها روبه‌رو هستند. آنها اغلب به اطلاعات محرمانه و حساس دسترسی دارند. حسابرسان ادعا می‌کنند که نظر مستقل ارائه می‌دهند .

۳-  حسابدار حرفه‌ای خود را در قبال صاحبکار مسئول می‌داند. مأموریت او، حل مشکل صاحبکار و ایجاد ارزش مورد نیاز برای او است. در صورت ایجاد نشدن چنین ارزشی و در صورت حل نشدن چنین مشکلی، حسابدار حرفه‌ای وظیفه خود را انجام نداده است. یک حسابدار تنها پس از کسب نتیجه مورد نظر صاحبکار- با انجام کلیه اقدامهایی که نتیجه مزبور را حاصل می‌کند- وظیفه خود را به‌درستی انجام داده است .
۴ – از لحاظ فنی، حسابداران حرفه‌ای باید خدمات حرفه‌ای را مطابق با استانداردهای فنی و حرفه‌ای مناسب انجام دهند. حسابداران حرفه‌ای وظیفه دارند که خواسته‌های صاحبکار را تا جایی انجام دهند که با الزامات درستی و بی‌طرفانه بودن و در صورتی‌که حسابداران حرفه‌ای همان حسابداران رسمی باشند، با ویژگی استقلال سازگار باشد   .

حسابدار حرفه‌ای برای آشنایی با لزوم انطباق با اصول اخلاقی، باید از استانداردهای فنی و حرفه‌ای اعلام‌شده از سوی مراجع زیر پیروی کند:
فدراسیون بین‌المللی حسابداران ؛

استانداردهای بین‌المللی حسابرسی ؛
کمیته استانداردهای بین‌المللی حسابداری ؛
نهادهای حسابداری حرفه‌ای کشور ؛

قوانین حاکم بر شرکتهای بزرگ و نهادهای تنظیم‌کننده قانون و قانونگذاری مربوط ؛

اهداف حرفه حسابداری
از دیدگاه ایین رفتار حرفه ای , اهداف حسابداری عبارت از دستیابی به بهترین اصول و ضوابط حرفه ای , اجرای عملیات در بالاترین سطح ,براساس اصول و ضوابط مذکور و به طور کلی تامین منافع عمومی است . تحقق این اهداف مستلزم تامین موارد ذیل است :
الف – اعتبار : جامعه به اطلاعات و سیستمهای اطلاعاتی قابل اتکا و معتبر نیاز دارد .
ب- حرفه ای بودن : افراد حرفه ای در زمینه حسابداری حرفه ای باید به سادگی توسط صاحبکاران ,کارفرمایان و سایر اشخاص ذینفع ,قابل تشخیص و شناسایی باشند .
پ – کیفیت خدمات : اطمینان از اینکه کلیه خدمات ارائه شده توسط حسابداران حرفه ای با بالاترین کیفیت ممکن انجام میشود .
ت – اطمینان : استفاده کنندگان از خدمات حسابداران حرفه ای باید مطمئن شوند چارچوبی برای رفتار حرفه ای دارد که ناظر برارائه ان خدمات می باشد .
اصول اخلاق حسابداری
لازمۀ دستیابی به اهداف حرفۀ حسابداری توسط حسابداران حرفه ای، پایبندی به اصول بنیادی اخلاقی حسابداری است. هر یک از انجمنهای حرفهای حسابداری، اصول اخلاقی خاص خود را تدوین مینمایند که شباهتهای زیادی به هم دا شته و همگی کارآمدی، قابلیت اعتماد، حرفه ای بودن و اعتبار خدمات حسابداری را تأمین مینمایند. اصول اخلاقی حسابداری که کم و بیش مورد اتفاق نظر همه انجمنهای حرفهای حسابداری بوده و رعایت آنها ، موجب تأمین اهداف این حرفه میگردد به شرح زیر است:
الف)  درستکاری : حسابدار حرفهای در انجام خدمات حرفهای خود باید درستکار باشد.
ب)  بی طرفی : حسابدار حرفهای باید بیطرف باشد و نبای د اجازه دهد هیچ گونه پیش داوری، جانبداری، تضاد منافع یا نفوذ دیگران، بیطرفی او را در ارائه خدمات حرفهای مخدوش کند.
ج)  صلاحیت و مراقبت حرفه ای : حسابدار حرفهای باید خدمات حرفه ای را با دقت، شایستگی و پشتکار انجام دهد. وی همواره موظف است میزان دانش و مهارت حرفه ای خود را در سطحی نگاه دارد که بتوان اطمینان حاصل کرد، خدمات وی به گونه ای قابل قبول و مبتنی بر آخرین تحولات در حرفه و قوانین و مقررات ارائه میشود.
د) راز داری : حسابدار حرفهای باید به محرمانه بودن اطلاعاتی که در جریان ارائۀ خدمات حرفه ای خود به دست می آورد توجه کند و نباید چنین اطلاعاتی را بدون مجوز صریح صاحبکار یا کارفرما، استفاده و یا افشاء کند؛ مگر آنکه از نظر قانونی یا حرفه ای حق و یا مس ؤولیت افشای آن را داشته باشد.
ه) رفتار حرفه ای : حسابدار حرفه ای باید به گونهای عمل کند که با حسن شهرت حرفهای او سازگار باشد و از انجام اعمالی که اعتبار حرفه او را مخدوش میکند، بپرهیزد.
و)  اصول و ضوابط حرفه ای : حسابدار حرفه ای باید خدمات حرفه ای را مطابق اصول و ضوابط حرفه ای مربوط انجام دهد و همچنین درخواستهای صاحبکار یا کارفرمای خود را به گونه ای با مهارت و دقت انجام دهد که با الزامات درستکاری، بی طرفی و نیز استقلال حسابداران حرفهای مستقل، سازگار باشد.
نمونه هایی از خصوصیات اخلاقی که یک حسابدار باید داشته باشد

1 –  مغرور نبودن

2 – انتقاد پذیر بودن

3- شکستن : باید بشکنید تا ارزشمند شوید

4- صداقت

5- رازداری : خودداری از افشای اطلاعات و اسناد محرمانه،حفظ اسرار ارباب رجوع

6- خودداری ازپذیرش مظاهرفساد اداری( نظیر توصیه ، هدیه غیرمتعارف و … )

7- امانت داری

8- همیشه آماده پاسخگویی باشید

9- پرهیز از تبعیض، داشتن رفتار یکسان در برابر مراجعین

10- پرهیز از شایعه سازی

11- پرهیز از تهمت

12- پرهیز از غیبت

13- پرهیز از خبرچینی

14- رعایت سلسله مراتب اداری

15- انجام وظایف محوله براساس اصل مشارکت-احترام به کار تیمی و فرمانبرداری از مسئول گروه

16- حفظ حرمت سازمان و عدم سوء استفاده از مقام و موقعیت اداری

17- رعایت قوانین شرکت و رعایت دقیق آئین نامه ها،مثلا پوشیدن لباس فرم مصوب شرکت در ابتدای ورود

18- عدم استفاده شخصی از امکانات شرکت( تلفن-فتوکپی-پرینت-اینترنت و … )

19-حفظ اموال شرکت

20- قبول اشتباهات

21- پذیرش مسئولیت : حسابدار باید خود را متعهد بلکه مفتخر به خدمت صادقانه به مردم دانسته ، اجری وافر برای کرامت انسانی آنان قائل باشد و ایمان داشته باشد که رضای خالق وابسته به رضایت مخلوق است و جلب رضایت الهی و عمل در چارچوب مقررات و قوانین را از وظایف شرعی و اصلی خود بداند

22- ارائه راهکارهای اصلاحی برای بهبود امور شرکت

23- کمک کردن به همکاران ولی دخالت نکردن در کار همکاران

24- اول سلام کردن- وقتی وارد اتاق می شوید حتی اگر بالاترین رده سازمانی دارید باید اول شما سلام کنید.وقتی تلفن را جواب می دهید اول سلام کنید

25- تفکیک کار از غیر کار، تفکیک روابط اداری و غیر اداری

26- به موقع حاضر شدن در اداره- غیبت های مکرر شما را به دردسر می اندازد

27- احترام به همکاران و مشتریان – آرمان های انسانی و سازمانی

28- صمیمیت ،صراحت، شکیبایی و خوشرویی توام با برخورد مسئولانه نسبت به مراجعین حضوری و تلفنی

29- برخاستن به احترام مراجعین و همکاران  

30- حفظ نظم و آراستگی ظاهری در چارچوب شئونات اسلامی و اداری، رعایت احترام و نزاکت،عدل و انصاف و تلاش جهت برقراری حاکمیت اخلاق اسلامی و سرلوحه خدمت خود قرار دادن

31- عدم صحبت کردن با تلفن بیش از حد متعارف-فراموش نکنید که شما برای انجام کار در شرکت استخدام شدید نه برای تلفن صحبت کردن حتی با خانواده نزدیک خود.البته موارد ضروری می تواند استثنا باشد

32-  مرتب بودن اتاق و میزکار- میز شلوغ به منزله کار خوب نکردن است

33- عدم تخریب همکاران و مشتریان- تخریب خیلی راحت است ولی سازندگی بسیار سخت و وقت گیر

34- عدم قطع رابطه با همکاران در محیط اداری- قهرکردن خوب نیست.بیش از سه روزقهر بودن،نماز مورد قبول نمی شود

35- پرهیز از شوخی های بی موردو داشتن عفت کلام،درست صحبت کردن و بکاربردن الفاظ صحیح- سخنان بی ارزش و جوکهای زشت اولا گاهی اوقات به معنی مسخره کردن دیگران است که خداوند مسخره کنندگان را دوست ندارد و ثانیا باعث می شود که در دید دیگران به انسان به چشم آدم سبک سر و بی خود نگاه کنند

36- درست نشستن روی صندلی،طرز ورود به جلسه ،مکان نشستن،زمان صحبت کردن ) در جلسات و در حضور یک همکار و یک رئیس

37- گرفتن اجازه از مسئول دفتر مدیران برای ملاقات با مدیران-بدون هماهنگی داخل اتاق رئیس نروید که ضرر می کنید

38- در زدن قبل از ورود به هر اتاقی- شاید آن طرف دارد لباس خود را درست می کنند و یا …

39- عدم سرکشی به امورات شخصی همکاران و مشتریان-چکار به کار شخصی دیگران داریم؟اصطلاحا به این افراد چه می گویند؟

40 – حسابدار نباید (( بله قربان گو )) باشد . باید تجزیه و تحلیل کند و نظر خود را به طور کارشناسی بگوید و سپس بر اساس دستور اقدام کند.حق دارد نظر بدهد ،پیشنهاد بدهد،انتقاد کند اما حق ندارد اجرا نکند

41- در زمانیکه با تلفن و موبایل صحبت می کنید همواره آرام صحبت کنید.صدای زنگ موبایل خود را دلخراش انتخاب نکنید.صدای خروس و گاو و گربه و … خیلی بد است

42- پشت میز همکار بدون اجازه ایشان ننشینید.ممکن است چیزی از میزشان گم شود آن وقت سوء تفاهم می شود و …

43- بدون اجازه همکاران از دست زدن به وسایل آنها جدا خودداری نمائید

44- اگر در نبود یکی از همکاران ،تلفنی برای ایشان شد حتما برای ایشان یادداشت بگذارید و اورا خبردار کنید

45- در صحبت کردن با دیگران مخصوصا افراد بالادست و بزرگتر از افعال جمع استفاده کنید

46- سعی کنید همیشه کشیده را نشان بدهید ولی نزنید.البته عادت نکنند که شما همیشه نمی زنید.گاهی اوقات بزنید اما به موقع

47- در مقابل خطاها به طور جدی برخورد کنیدو همه چیز را به شوخی نگیرید

48) قدرت تجزیه و تحلیل بالا داشته باشیم

49) ارائه راهکارهای جدید برای پیشرفت کار شرکت

50) آشنایی با رایانه و اینترنت

51) بادقت باشیم

52) مفید بودن

53) گزیده گوی

54) خوش برخورد

55) اجرای اصول پذیرفته شده حسابداری

56) محتاط

57) پایبند بودن به اصول اخلاقی و انسانی

58) دراختیار قرار گذاشتن تجربیات خود به دیگران

59) پرهیز از شوخی های بی مورد

60) اسناد و دفاتر خود را خوش خط و مرتب نگهداری نماید

61) با تقوا بودن

62) عدم ترک میزکار به طور مکرر

63) اشتن زمانبندی مناسب برای ساعت کار و غذا

64) پوشیدن لباس فرم مصوب شرکت

65) رعایت حق تقدم ارباب رجوع و عدم پارتی بازی

66) عدم استفاده از رایانه برای استفاده شخصی

67) حسابدار باید روحیه تحقیق و پژوهش داشته باشد

68) برای ارتقای سطح علمی و جایگاه سازمانی خود باید تلاش کند

69) قدردانی از همکاران

70) توقع و انتظار نابجا نداشتن در قبال انجام کار

71) احساس مسئولیت و دلسوزی برای انجام کار

72) جوابگو بودن در برابر مشتریان و رسیدگی به کارهای آنان

73) گشاده رو بودن

74)درست استفاده کردن از اموال شرکت و اسراف نکردن

75) داشتن وجدان کاری

76) عدم دخالت در کار همکاران

77) بدبین نبودن به همکاران + تفکر مثبت به عملکرد دیگران

78) داشتن روحیه گذشت در محل کار

79) راهنمایی گرفتن از همکاران باتجربه

80) تلاش برای بهتر شدن

81) داشتن ظرفیت و جنبه ارتقا درجه شغلی

82) انعطاف پذیربودن در برابر دستورات مافوق

83) سعی در به وجود آوردن یک محیط صمیمی در محیط کار

84) داشتن ایمان قوی

85) برنامه ریزی داشتن در کارها و اجرای به موقع و درست برنامه

86) جدی بودن در انجام کارها

87) تفکیک کار از غیرکار

88) انجام امورات در موعد مقرر

89) درستکاری در انجام امور

90) بی طرفی در انجام امور،منصف بودن

91) صبور بودن،بردبار بودن

92) داشتن سیاست کاری

93) داشتن روابط عمومی بالا

94) داشتن تجربه کاری

95) مدیریت در امور کاری

96) کنترل خشم و عدم عصبانیت

97) بی ریا بودن

98) تهمت نزدن،

 99) دانا بودن

100) شجاع بودن

101) با تدبیر بودن

102) بروز رسانی اطلاعات علمی و شغلی

103) نظارت بر پرسنل زیردست

104) مستندسازی قوی

105) کمک گرفتن از فناوری جدید جهت تسریع در امور حسابداری

106) تحقیرنکردن پرسنل-با شخصیت پرسنل بازی نکنید-توهین نکنید

107) تقلب نکردن

108) دوربین خداوند همیشه روشن است

109) حفظ حریم خانواده خود،پدر و مادر

110) افزایش برکت زندگی

111) ذلیل نبودن- فرمایش امام حسین (ع): گر نداری دین به عالم لااقل آزاده باش

112) دروغ نگفتن

113) بلند شدن از سرجای خود موقعیکه ارباب رجوع داریم مخصوصا وقتی رئیس یا فرد بزرگتر وارد اتاق          می شود .

114) مربوط صحبت کردن

115) قابل اتکا صحبت کردن

116 (به موقع صحبت کردن

117) جلوگیری از شایعه پراکنی

118) برقراری فضای آرام و بدون استرس

 119) ارائه پیشنهاد در اداره امور شرکت

120) برخورد مناسب با ارباب رجوع بی ادب

در کشـور ژاپـن قانـونی وجـود دارد به نـام (( از جنگـل بیاموزیم ))    

سنجاب ( اعلام خطر به دیگران )

سگ آبی ( احساس مسئولیت و انجام وظیفه )

مار ( خوش خط و خال )

روباه ( مکار )

طوطی ( تکرار حرف دیگران )

ببر ( حمله سریع-  اقدام قاطع )

 شیر ( سلطان جنگل ، فرماندهی )

اردک ( رفتن زیر آب ولی خیس نشدن )

تاثيراخلاق حرفه اي حسابداران بر قابليت اتكاء صورت هاي مالي
پژوهشی توسط دكتر حسين اعتمادي، مهدي خليل پور، دكتر يوسف تقي پوريان  در این مورد انجام گردیده است :
زمينه : امروزه رفتار حرفه اي در تمامي فعاليت هايي كه با منافع عمومي سروكار دارند، موضوعيت يافته است و اطمينان يافتن استفاده كنندگان از صورت هاي مالي به آن به شدت تابع اين باور عمومي است كه حسابداران و حسابرسان به آيين رفتار حرفه اي پايبندند. بنابراين ، هدف بررسي تاثير اخلاق حرفه اي حسابداران حرفه اي بر قابليت اتكاء صورت هاي مالي مي باشد.
روش كار : جامعه آماري در اين تحقيق در مجموع تعدادي شامل مديران مالي، مديران حسابرسي، سرپرستان حسابرسي، مولفين كتاب حسابداري، اعضاء هيات علمي دانشگاه، دانشجويان دوره دكتري و محققان بخش تحقيقات سازمان حسابرسي است كه حداقل سه سال كار حرفه اي انجام داده باشند. روش هاي گردآوري اطلاعات، پرسشنامه مي باشد. در واقع، با توجه به مباني نظري پنج ويژگي براي اخلاق حرفه اي (درستكاري ، صلاحيت و مراقبت حرفه اي، رازداري ، استقلال ، تضاد منافع) و سه ويژگي براي قابليت اتكا (ارائه منصفانه، اثبات پذيري، بي طرفي) صورت هاي مالي مشخص شد. براي تجزيه و تحليل داده هاي جمع آوري شده از طريق دو پرسشنامه، از اين روش ها استفاده شده است: آزمون كولموگروف – اسميرنوف براي آزمون نرمال بودن توزيع متغيرها، آزمون همبستگي و رگرسيون براي آزمون فرضيه ها و آزمون فريدمن براي آزمون يكسان بودن رتبه (اولويت) ابعاد متغيرها .
يافته ها : يافته ها بيانگر آن است كه بين اخلاق حرفه اي حسابداران و قابليت اتكاء صورت هاي مالي رابطه معني داري وجود دارد و ضريب همبستگي بين اين دو مثبت و بالا مي باشد و R2 نشان مي دهد كه حدود 35% تغييرات متغير قابليت اتكاء صورت هاي مالي توسط متغير اخلاق حرفه اي قابل بيان است.
نتيجه گيري : نتايج تحقيق نشان مي دهدكه اخلاق حرفه اي حسابداران در تمام ابعاد خود (درستكاري، صلاحيت و مراقبت حرفه اي ، رازداري ، استقلال ، تضاد منافع)، رابطه تنگا تنگي با ابعاد ويژگي قابليت اتكاء صورت هاي مالي ( ارائه منصفانه، اثبات پذيري، بي طرفي ) دارد. با وجود اين به نظر مي رسد در ايران، از لحاظ نظري، به اين مهم پرداخته نشده است.
مشکلات اخلاقی حسابداری در اقتصاد امروز

تمرکز واحدهای تجاری بر ای به حداکثر رسانیدن سود، مقابله با چالش های رقابتی، تأکید بر نتایج کوتاه مدت و ارائه خدمات متنوع حسابداری، حسابداران را در محیطی مملو از تضاد و فشار قرار داده که منجر به پیامدهای غیراخلاقی برای آنها گردیده است . در اینجا به بررسی آنها می پردازیم 

بازار رقابتی خدمات حسابداری

بازار رقابتی دنیای اقتصادی امروز علیرغم فواید و مزایایی که برای مشتریان در جهت استفاده از محصولات با کیفیت بهتر و قیمت پایینتر داشته، پیامدهای غیراخلاقی زیادی هم برای رقابت کنندگان عرضه کالا و خدمات در پیداشته است. حرفه حسابداری نیز در بازار رقابتی برای عرضه خدمات حسابداری کم و بیش با معضلات اخلاقی روبه رو بوده است. دو اصل “استقلال” (بی طرفی ) و “درستکاری ” که باید در ارائۀ خدمات حسابداری رعایت شوند و بدین وسیله، کیفیت این خدمات را افزایش دهند در این بازار، دچار خدشه شده اند. اکنون در شرایط رقابتی بازار، فر ایند یافتن مشتری جدید و حفظ مشتری فعلی هزینه بر و وقت گیر شده و چنین استنباط میشود که با یافتن مشتری جدید، شرکت خدمات حسابداری، مایل است که او را برای سالها حفظ نماید تا از منافع ارائۀ خدمات به وی، هزینه های سنگین بازاریابی شرکت را جبران نماید . حتی اگر عملکرد یکی از اعضای شرکت منجر به از دست دادن مشتری جدید گردد، شرکت برخورد مناسبی با وی نخواهد داشت.
این فشارها در زمینۀ نگهداری مشتری در ساختار رقابتی بازار، منجر شده است که اصل استقلال در خدمات حسابداری نظیر حسابرسی زیر سؤال رفته و بعضاً استقلال حسابرس کاهش یابد؛ چرا که حسابرس همیشه نگران از دست دادن شغلش بوده و خدماتش را طوری ارائه میکند که مطلوب نظر مشتری بوده و در نتیجه مشتری حفظ گردد.
دومین پیامد غیراخلاقی بازار رقابتی، مخدوش شدن “صداقت و درستکاری” در انجام خدمات حسابداری میباشد. این صدمه ناشی از اعمال قیمتهاست.
دو نوع انحراف در بازار امروز رایج شده است :

  1. قیمت گذاری خدمات حسابداری به میزان کمتر از واقع ؛
  2. تخفیفات نسبت به تعرفۀ خدمات حسابداری؛ که در ذیل به توضیح آنها میپردازیم.

بسیاری از مؤسسات خدمات مالی، سیاست قیمتگذاری پایین خدمات را به عنوان یک ابزار نفوذی در بازار قرار دادهاند که انگیزه و صداقت این شرکتها باید مورد بررسی قرار گیرد. اینکه شرکتی با اعمال این سیاستها تمایل به تحمل زیان ناشی از انجام خدمات داشته باشد، منطقی نیست؛ بلکه فرض عملیتر این است که شرکتها، هزینه های انجام خدمات را به بهای از دست دادن کیفیت آنها، پایین میآورند تا متحمل زیان نگردند.

نوع دوم انحراف قیمتهای بازار خدمات مالی، تخفیفات قابل توجهی است که نسبت به سطح استاندارد دستمزدها داده میشود. رشد فزاینده این کار نیز بر مبنای منطق حرفه ای قابل توجیه نبوده و صداقت حرفه ای را زیر سؤال می برد . اینجاست که ضرورت ایجاد چارچوبهای عملی برای حرفه، توسط گروه های فنی حسابداران خبره و لزوم به کارگیری معیارهای حرفهای، برای جلوگیری از انجام کارهایی نظیر اینها که به صداقت حرفه ای آسیب میرسانند، بیش از پیش احساس می گردد.

2 ) تنوع خدمات حسابداری

اگر چه نقش  اصلی حسابداران تهیه تصویری از وضعیت و عملکرد مالی یک سازمان است اما انها نقش های دیگری را نیز مانند حسابرسی , حسابداری مدیریت , حسابداری مالیاتی , برنامه ریزی مالی ،مشاوره مالی ایفا می نمایند . ایفای این نقشها موجب شده  تا حرفه حسابداری از یک حرفه سنتی که بیشتر نقش گزارشگری و حسابرسی را بر عهده داشت به سمت و سوی حرفه کار افرینی مشاوره , طراحی و برنامه ریزی مالی حرکت نماید .بسیاری اعتقاد دارند این دگرگونی منجر به ایجا بحران برای حسابدارن شده است . موارد تخلف شرکت های انرون و اندرسن برخی از این مشکلات را اشکار تر نمود و در نتیجه درگیر بحرانهای اخلاقی شده و قابلیت اعتماد و اعتبار ان زیر سوال رفته است . این در حالی است که جامعه به گزارشهای حسابرسی درست و صحیح نیازمند است و اگر ارائه این گزارشها سودمند نباشد یکی از وظایف بزرگ حسابداری که همان حسابرسی است رها میگردد ولذا بایستی این خلا ء با انجام خدمات حسابرسی با رعایت الزامات اخلاقی یک حسابرسی حرفه ای انجام شود.

3 ) تجدید حیات حیثیت حرفه ای

در این خصوص حرفه حسابداری باید مهارت لازم را در قضاوت اخلاقی کسب نماید , بطوریکه بتواند رفاه همه کسانی را که از عملکرد او تاثیر می گیرد در نظر بگیرد . بی شک بدون رفتار اخلاقی استوار و قوی , جایگاه این فن و حرفه قدیمی متزلزل می گردد. بی شک بدون رفتار اخلاقی استوار و قوی , جایگاه این فن و حرفه قدیمی متزلزل می گردد. این موضوع بیشتر از انکه مورد توجه شرکتها باشد باید مورد نظر افراد ی باشد که قصد دارند به این رشته وارد شوند و انها باید به نحوء شایسته رفتار کرده بیش از انکه به جستجوی ثروت , شهرت و … باشند صداقت و درستکاری را وجهه همت خود قرار دهند .صداقت یکی از ویژگی اساسی برای بازشناسی حرفه می باشد .درستکاری نیز اصلی است که منشاء عمومی بوده و معیاری که هر عضوی در نهایت باید تصمیماتش را با ان بسنجد .
در سالهای اخیر حرفه حسابداری که یک حرفه مفید و شرافتمند بوده تحت تاثیر فشارهای محیطی قرار گرفته و تحقیر شده است . شرکتهای بزرگ برای گزارش سود بیشتر و فریب سرمایه گذاران متوسل به تقلب های حسابداری شده اند . شرکتهایی نظیر ارون , ورد کام و …نمونه هایی از این رفتار غیر اخلاقی بوده اند و دراین شرکتها اخلاق به خاطر سود نادیده گرفته شده است و توجیه انها این بوده که هدف یک شرکت حداکثر کردن سود برای سهامدارن ان حتی به قیمت قربانی شدن اخلاق می باشد . به نظر انها با القاء قوانین اخلاقی انگیزه افراد برای پیشرفت کم شده و شرکتها ضعیف می گردند .
البته باور فوق کوته بینانه است , زیرا انگیزه های فراتر از سود نیز می توانند محرکه افراد باشد و بخاطر سود نمی توان به هر کاری دست زد و مرتکب رفتار غیر اخلاقی شده . هدف شرکتها و کارکنان انها باید افزایش ثروت مالکان شرکت باشد نه فقط سود انها , چراکه ثروت افراد چیزی فراتر از سود (افزایش درامد )  می باشد .

نمونه های بارز مشکلات اخلاقی حسابداری

از آنجایی که شرکت KPMG نتوانست بر اطلاعات مالی گزارش شده ، توسط شرکت رایت آید  و فروشگاه زنجیرهای دارو، اعتماد کند حسابرسی صورتهای مالی آن را رها نمود. مدیر مالی ارشد شرکت رایت آید هم ، بعد از اینکه شرکت تصمیم گرفت که درآمد سه سال متوالی را تجدید ارائه نموده و به مبلغ 500 میلیون دلار کاهش دهد، از سمت خود استعفاء نمود .
در مارس 1999 میلادی دادخواستی علیه شرکت رایت آید و گروهی از مدیران و کارمندان ارشد آن تهیه شد، که آنها را به ارتکاب تقلب، گزارش غیرواقعی و متورم سود خالص، تخطی از اصول پذیرفته شده حسابداری و عدم افشاء اطلاعات نامساعد درباره عملیات و عملکرد تجاری شرکت متهم نمود. این در حالی است که حسابرسان نیز از افشاء این تقلب قصور ورزیده بودند.
در می 1999 میلادی کمیسیون اوراق بهادار ، دادخواستی علیه مدیریت شرکت گریس  به سبب گزارش ارقامی بهمنظور گمراه کردن شرکای بازار سرمایه، تهیه نمود. این کمیسیون، مدیران شرکت گریس را به پنهان و ذخیره نمودن قسمتی از سود پیش بینی نشده برای استفادههای بعدی متهم نمود. وی ادعا کرد که این شرکت در سال 1995 برای گزارشدهی سود مورد نظرشان از بخشی از سود پنهان شده استفاده نموده است.
کمیسیون اوراق بهادار ادعا نمود که حسابرسان شرکت حسابرسی پرایس واتر هاوس  هم از این حساب سازی مطلع بوده، اما با توجیه “بی اهمیت بودن”، از آن چشم پوشی نموده اند.
در ژانویه 2000 ، نیویورك تایمز  گزارش نمود که کمیسیون اوراق بهادار به این مسئله پی برده است که شرکا و کارکنا ن شرکت حسابرسی پرایس واتر هاوس و کوپرز ، به طور معمول از قوانینی که آنها را از مالکیت سهام شرکتهای در دست حسابرسی منع نموده، تخطی کردهاند. بررسیها حاکی از 8046 تخطی دراین شرکت و اخراج 5 شریک بوده است.
بررسی های دقیق انجام شده توسط کمیسیون اوراق بهادار، نشان داده است که حجم بسیار بالایی از تقلب های حسابداری، توسط حسابرسان در حسابرسی شرکتهایی نظیر سن دانت  ، سان بیم  ، لیونت  نادیده گرفته شده است. در نتیجه سهامداران صدها میلیون دلار در این شرکتها متضرر شده و اعتماد به حسابداران نیز خدشه دار گردیده است.
در دوم دسامبر 2001 نیز شرکت إن رون در بحبوحۀ پرده برداری از همکاریهای پشت پردة مدیران اجرایی و دیگر بی بند و باری های حسابداری، بزرگترین اعلام ورشکستگی را در تاریخ آمریکا به ثبت رساند. شش هفته پیش از این تاریخ شرکت إنرون ارقام سود و زیان خود را تا سال 1997 تجدید ارائه نمود و حدود 600 میلیون دلار از سودهای گزارش شده را کاهش داد.
رویدادهای پیاپی و بد در شکست افتضاح آمیز شرکت إنرون، داستان های جدید هراس انگیزی نظیر همکاری های پشت پرده مدیران، اسناد و مدارك پاره پاره شده، را که به نوبه خود بینظیر بودند افشاء مینمود. همه چیز درباره این فضاحت و آبروریزی عظیم بوده و شامل 50 میلیارد دلار ورشکستگی، 32 میلیارد زیان در ارزش بازار کل سرمایه، بیش از یک میلیارد دلار خسارت اخراج کارکنان از کار می باشد
خطاها و اختلافات آرتورآندرسن  ، حسابرس شرکت إن رون، هم چشمگیر بود. آندرسن از دهه 1980 حسابرس خارجی (مستقل) شرکت إنرون بود و از اواسط دهه 1990 حسابرسی داخلی شرکت را نیز به عهده گرفته بود. آندرسن برای این بازی در دو طرف زمین (هم نقش حسابرس مستقل و هم حسابرس داخلی)، پاداشی خوبی دریافت نمود.
درآمد سال 2000 این شرکت، شامل 25 میلیون دلار حق الزحمۀ حسابرسی شرکت إنرون و 27 میلیون دلار حق مشاوره و سایر خدمات مالی بود. شاید حسابرسان شرکت آندرسن همه این ارتباطات را از ذهنشان پاك کرده و نظر بیطرفانه خود را داده باشند، اما این مورد سؤال و تعجب است که چگونه؟
شرکت إن رون، تنها جدیدترین مورد از نابسامانی های متوالی سرسام آور حسابداری بعد از شرکت سندانت است. لین ترنر 14 ، حسابدار ارشد سابق کمیسیون اوراق بهادار، در گزارش خود آورده است که در چند سال گذشته، سرمایهگذاران حدود 200 میلیارد دلار در تجدید ارائۀ سود متضرر شده و همچنین ارزش بازار کل سرمایه خود را در بازار سرمایهگذاری، به خاطر قصور حسابرسان از دست داده اند.
به نظر میرسد این روند، شتاب زیادی داشته است . از سال 1997 تا سال 2000 تعداد تجدید ارائۀ صورتهای مالی از 116 به 233 مورد ، افزایش یافته است.
داستانهای بسیاری از رفتارهای غیراخلاقی حسابداران گزارش شده ، ولی نباید همه حسابداران و مؤسسات حسابداری را متهم به چنین رفتاری کرد. این گونه داستان ها حاکی از آن است که حساسیت اخلاقی و رفتار اخلاقی در حرفه حسابداری از ضروریات می باشند . خوشبختانه در ربع قرن اخیر آگاهی نسبت به اهمیت اخلاق و رفتار اخلاقی به طور کلی و کاربرد اصول اخلاقی در تجارت و به همراه آن، در حسابداری به طور خاص، افزایش یافته است.

روش های پیشگیری از تهدیدها
فدراسیون بین‌المللی حسابداران، آیین‌رفتاری را برای پیشگیری از بروز این تهدیدها تدوین کرده است. این راه های پیشگیری در دو بخش مورد بحث قرار می‌گیرند:
۱-  روش های پیشگیری که به ‌وسیله حرفه، قانونگذاری و آیین‌نامه ایجاد شده‌اند ؛
۲ – روش های پیشگیری موجود در محیط کار ؛
»»» روش های پیشگیری ایجادشده به‌وسیله حرفه، قانونگذاری و آیین‌نامه به‌صورت زیر است:
• آموزش از طریق تحصیلات دانشگاهی و نیاز به تجربه برای ورود به حرفه ؛
• نیاز به پیشرفتهای حرفه‌ای مداوم ؛
•  آیین‌نامه‌های اشراف بر شرکت ؛
• استانداردهای حرفه‌ای ؛
• روشهای حرفه‌ای یا قانونی و انضباطی ؛
• بررسی مستقل گزارشها، اظهارنامه‌ها، مکاتبه‌ها یا اطلاعات تهیه‌شده از سوی یک حسابدار حرفه‌ای، به‌وسیله شخص ثالثی که دارای قدرت قانونی است.
روش های پیشگیری ایجادشده در محیط کار عبارتند از  :
•  استفاده از یک حسابدار حرفه‌ای دیگر جهت بررسی کار انجام‌شده یا در صورت لزوم استفاده از خدمات مشاوره‌ای ؛
• مشورت با اشخاص ثالث مستقل مانند کمیته‌ای از مدیران غیرموظف، یک نهاد قانونگذاری حرفه‌ای یا یک حسابدار حرفه‌ای دیگر ؛
• جابه‌جایی اعضای ارشد حرفه‌ای ؛
• گفتگو با مدیران شرکت صاحبکار درمورد موضوعهای مربوط به اصول اخلاقی ؛
•  افشای ماهیت خدمات ارائه‌شده و میزان دستمزدهای مربوط ؛
• استفاده از شرکتی دیگر برای اجرای کل یا بخشی از قرارداد .
دستورالعمل فدراسیون بین‌المللی حسابداران جهت دوری گزیدن از تهدیدهای اخلاقی، خدمات غیرحسابرسی زیر را برای متقاضیان حسابرسی ممنوع می‌کند:
۱-  خدمات دفترداری ؛
۲-  خدمات ارزیابی ؛
۳ – وظیفه تصمیم‌گیری مدیریت ؛

4- خدمات کارگزاری در معاملات اوراق بهادار؛
۵ – پشتیبانی در دعاوی حقوقی ؛
سازمان ها و افراد تاثیرگذار در رعایت اصول اخلاقی و نقش آنها
نقش دولت
مداخلۀ دولتها با استفاده از ابزار کیفری قوی برای کسانی که خلاف قواعد اخلاقی عمل میکنند، راه حلی مؤثر است. برای مثال در سال 2002 که حرفه حسابداری با رسوای یهای مالی شرکت ها ی إن رون، آندرسن و وردکام مورد حمله قرار گرفت، دولت آمریکا اقداماتی در جهت مجازات رفتار غیراخلاقی در حسابداری انجام داد. همچنین این دولت قانونی را تصویب نمود که از حقوق سرمایهگذاران محافظت کرده و صحت و قابلیت اعتماد گزارش های مالی را بهبود بخشد. طبق یکی از بندهای این قانون، ارائۀ هرگونه خدمات غیرحسابرسی به مشتریان حسابرسی ممنوع گردید. طبق قانون مذکور در سال 2002 کمیتۀ نظارت بر حسابداری تشکیل شد و مجوز تدوین (PCAOB  ) شرکتهای سهامی عام  معیارهای حسابرسی، کنترل کیفیت، معیارهای اخلاقی و رعایت استقلال به این کمیته ایفاد گردید. شمول اصول اخلاقی در دستور کار کمیته نظارتی و عواقب ناشی از تخطیهای اخلاقی که در حال یا آینده ممکن است بهوجود بیاید، به این معنی است که مقوله های مسؤولیتهای اخلاقی و حرفهای دارای چالش های فز اینده و موثق برای حسابداران رسمی و حرفۀ حسابداری میباشد. لازم به ذکر است با تشکیل کمیته مذکور به نقش هسته ای هیأت تدوین معیارهای حسابرسی در AICPA خاتمه داده شد.
مجوز شروع به کار حسابداران رسمی در برخی از کشورها توسط AICPA دولتهای ایالتی صادر میشود که رعایت اصول اخلاقی هم در آن ذکر گردیده که این خود ضامن اجرایی اصول اخلاقی است . در نتیجه، تخلف اخلاقی میتواند منجر به ابطال مجوز کار حسابداران به طور موقت یا حتی دائمی گردد.

انجمن های حرفه ای
الف) وظیفۀ دولت فقط به تدوین قوانین کلی و در صورت ارائۀ دادخواست، مجازات متخلف خلاصه می شود . اما این انجمن های حرفه ای هستند که با تدوین اصول و احکام اخلاق حرفه ای و پیش بینی ضمانت اجرایی این اصول و احکام در اساسنامه تشکل های حرفه ای شان، نقش مهم تری را در به دست آوردن و حفظ حیثیت حرفهای ایفا مینمایند. قصور در رعایت آیین رفتار حرفهای و عدم توانایی حسابداران حرفهای در توجیه منطقی انحراف از ضوابط، ممکن است تخلف حرفهای تلقی شود و اقدامات انضباطی را توسط انجمنهای حرفه ای به همراه داشته باشد اگر حل و فصل موضوع به گونه ای مسالمت آمیز میسر نباشد، رسیدگی انضباطی آغاز شده و حسب مورد، احکام ذیل صادر میگردند:

  1. اخطار ( شفاهی یا کتبی )
  2. توبیخ ( شفاهی یا کتبی )
  3. آموزش بیشتر
  4. جریمه، جبران هزینه، استرداد دستمزد دریافتی یا تکمیل کار توسط عضو دیگر به هزینه عضو خاطی
  5. جلوگیری از فعالیت مستقل حرفهای
  6. تعلیق عضویت
  7. اخراج از تشکل حرفه ای

ب) از اقدامات دیگر انجمن های حرفه ای، ایجاد ضوابط خاصی برای جذب اعضای جدید به حرفه میباشد. برای مثال کمیته حسابداری در حداقل 26 ایالت امریکا به جز نیویورك حسابداران رسمی را ملزم به گذراندن آزمون اخلاقی یا دوره آموزشی اخلاق قبل از آزمون علمی و رسمی حسابداران رسمی نموده و آن را بهعنوان شرطی برای احراز گواهینامه قرار داده است. علاوه بر این، برای صدور گواهینامه فعالیت بهعنوان حسابدار رسمی، از کلیه متقاضیان، عدم سوء پیشینه درخواست میگردد.
ج) انجمنهای حرفه ای، حسابداران را ملزم می نماید که برای حفظ گواهینامه هایشان تحصیلات حرف های داشته باشند تا مباحث مربوط به اصول اخلاقی و مسؤولیت پذیری حرفه ای، جزء برنامۀ آموزشی مداوم آنها قرار گیرد.

د) اقدام دیگری که لازم است توسط انجمنهای حرفه ای انجام شود ایجاد یک پایگاه اطلاعاتی درباره اطلاعات شخصی و شغلی حسابداران رسمی است، تا منبع موثق اطلاعاتی درباره مشکلات گواهینامه ها، اتهامات ناشی از رفتار غیرحرفه ای و یا وضعیت گواهینامه و اقدامات کیفری علیه آنها فراهم آید.
انجمن باید صحت و دامنه اطلاعات درج شده در پایگاه را کنترل نماید. در آن صورت مهمترین اطلاعات مربوط به اقدامات انجام شده درباره رفتار غیراخلاقی، مانند تعلیق موقت گواهینامه و یا ابطال آن و سایر مراحل انضباطی، به آسانی برای عموم و سایر حسابداران قابل دسترسی باشد و این خود موجب میشود که حسابداران از عواقب بالقوة رفتار غیرحرفه ای آگاه شده و انگیزه بیشتری برای رفتار اخلاقی در حرفه داشته باشند.
مؤسسات حسابداری و سایر استخدام کنندگان حسابداران
مؤسسات حسابداری و سایر شرکتهایی که حسابداران را استخدام مینمایند برای استخدام کارکنان حسابداری باید از صلاحیت اخلاقی و مسؤولیت پذیری حرفهای آنها مطمئن گردند . همچنین برای حفظ مسؤولیت پذیری حرفه ای توسط حسابداران، مؤسسات حسابداری بزرگ باید یک حسابدار ارشد را به عنوان متخصص مسائل مربوط به مسؤولیت پذیری حرفهای، منصوب نمایند تا پاسخگوی مشکلات بوده و حسابداران را در قضاوتهای اخلاقی در حین کار راهنمایی نماید.  

 GAAP
بخش های حسابداری معمولا اصول تحت عنوان FASB در کل اصول حسابداری پذیرفته شده را می پذیرند، چه شرکت به صورت علنی برگزار گردد چه نگردد.حتی اگر گزارش های مالی برای ارائه کافی نباشند زیرا شرکت به صورت خصوصی برگزار می گردد، اطمینان از این موضوع که گزارشات مالی دقیق هستند هنوز بخشی از استفاده از سیستم حسابداری اخلاقی می باشد.این موضوع به کار می رود حتی زمانی که گزارشات مالی شرکت برای وام گرفتن در دسترس طلبکاران هستند.
کنترل های داخلی
یکی از راه هایی که در آن بخش حسابداری از اصول اخلاقی سیستم حسابداری و کاربران داخلی استفاده می نماید جدا نمودن عملیات در بخش است.به عنوان مثال، فردی که در طول عملیات حساب های قابل پرداخت چک می نویسد جهت تائید یا امضاء نمودن چک مجوز ندارد.این موضوع ممکن است شامل کار کردن در سرتاسر عملیات باشد.وظایف حسابداری حقوق و دستمزد کارمند از حساب های قابل پرداخت به کارمند جدا هستند و نمی توان به دیگر اطلاعات دسترسی یافت.
حسابداران نیز باید در جهت تحصیل مهارت های قضاوت اخلاقی ، تعهد شخصی داشته باشند. مؤسسات حسابداری باید قبل از قبول مشتری برای انجام خدمات حسابداری برای او، محیط اخلاقی وی را ارزیابی نمایند. لازم است این مؤسسات تعهد مشتری های فعلی و بالقوة خود را نسبت به انجام عملیات اخلاقی بسنجند. برای این کار میتوانند نسبت به اینکه آیا شکایتی علیه مشتریان آنها صورت گرفته است یا خیر، اطلاع کسب نمایند. در ضمن صلاحیت حسابدارانی که بهعنوان مدیران مالی یا مدیران اجرایی این مشتریان کار میکنند نیز باید بررسی گردد.
اطلاعات محرمانه
حسابداران، حسابرسان و کارمندان حسابداری باید معیار اخلاقی بالایی را ایجاد نمایند به هنگام رویارویی با اطلاعات مالی.اکثر داده های مالی در یک شرکت خارج از گزارش های مالی آن بسیار محرمانه بوده و معمولا برای انتخاب افراد معدودی در دسترس می باشد.این کار مستلزم آن است که حسابداران، حسابرسان و کارمندان ماهیت محرمانه بودن را درک نموده و معیارهای اخلاقی را به هنگام بررسی نمودن معاملات خارج از سازمان به کار بگیرند.

 اطلاعات دقیق
دیگر مسائل اخلاقی در حسابداری عبارتند از اعتبار سنجی این موضوع که اطلاعاتی که وارد سیستم حسابدارای شده اند دقیق هستند.زیرا افراد بشر می توانند مرتکب خطا بشوند، این موضوع بدین معنی است که تمامی معاملات مالی باید دارای مدرک نسخه چاپی پشتیبان به راحتی قابل اثبات باشند.خطاهایی که رخ می دهند باید در سیستم حسابداری تصحیح بشوند.این موضوع همچنین بدین معنی است که معاملات تنظیم کننده یا تصحیح کننده خطاها ممیزی کاملی را فراهم می نمایند.فراهم نمودن ممیزی کامل شامل تکمیل تمامی مراحل معامله بدون در نظر گرفتن راه های میان بر می باشد.یک حسابرس باید قادر به دنبال نمودن معامله از ابتدا تا انتها با مدرک پشتیبان حمایت کننده از معامله باشد.
در نهایت برای برخورد صحیح با مسائل اخلاقی و انجام مسئولیت پذیری حرفهای، مؤسسات حسابداری برگه ای را در ارتباط با کاری که از مشتری پذیرفته اند تهیه نموده که در آن هرگونه مقوله اخلاقی برجسته را که ممکن است در حین کار با آن روبه رو شوند درج می نمایند. برخی از شرکتها، برگۀ پذیرش مشتری که در آن درستکاری مدیریت را نیز مورد توجه قرار میدهد، تهیه میکنند .
دانشگاه ها و مراکز آموزشی
در سال 2002 متولیان آموزش در حوزه مدیریت درباره نقش دانشگاه در پاسخگویی به رسواییهای اخلاقی سالهای اخیر بحث نمودند. آنها علل ریشه ای تأکید بیش از حد شرکت های آمریکایی را برای به حداکثر رساندن ارزش سهام سهامداران بدون توجه به تأثیر عملشان بر سهامداران دیگر بررسی نمودند.
رسواییهای سالهای اخیر بیانگر این است که حسابداران، کمتر از مدیران تحت فشار نبودهاند. ما میبینیم که کارمندان مالی و حسابداران شرکتهای إنرون، وردکام، هالیبرتن ، تایکو و غیره برای ارائۀ صورتهای مالی گمراه کننده به عموم، تحت فشار بودهاند و شرکتهای حسابرسی هم در محافظت منافع عمومی در مقابل اطلاعات غلط، قصور ورزیده اند .
حامیان مسؤولیت پذیری حرفه ای و عمومی سالهاست که بیان میکنند که تحصیلات مدیریتی، امروزه رهبرانی را تربیت میکند که توانایی، رغبت و ظرفیت محدودی برای فکر کردن همه جانبه درباره نتایج و آثار تصمیماتشان بر سهامداران، جامعه و محیط زیست دارند .
همین انتقاد بر تحصیلات حسابداری نیز وارد میباشد . زیرا بسیاری از نظریه های مدیریت عمدتاً بر حداکثر نمودن ثروت سهامدار تأکید دارند . این نظریه ها فقط تعدادی سهامدار را مورد توجه قرار داده و در ارتباط با تعلیم و آموزش مدیران و حسابداران حرفهای درباره عواقب تصمیمات و یا در حقیقت دربارة دامنه موضوعاتی که باید بهطور صحیح در گزارش های حسابداری جای بگیرد، اهمال می ورزند . در حقیقت، فشارهای رقابتی بر مدیران، فشارهای رتبهبندی بر دانشکدههای حسابداری و مدیریت و سیاستهای تشویقی و تنبیهی در مؤسسات حسابداری مهم، همه و همه، دانشجویان حسابداری و مدیریت و رهبران و رؤسای شرکتها را تشویق مینمایند تا نسبت به گذشته، توجه بیشتری به حداکثر نمودن سود کوتاه مدت داشته باشند. در نتیجه شرکتها، دانشجویان و حسابداران از توجه به مسائل مهم موجود اجتماعی نظیر نیاز به حسابداری بهایابی کامل یا چرخه زندگی، حسابداری محیط زیست و حسابداری مقولههای مسؤولیتپذیری عمومی پرهیز می نمایند.
برای ممانعت از تکرار رسواییهای مالی در آینده، مهم است که ببینیم دانشکده های حسابداری و مدیریت چگونه رهبران فردا را تعلیم میدهند. اگر دانشگاهها مدیران و حسابداران آینده را درباره ارتباط بنیادی و اساسی جامعه و شرکتها تعلیم ندهند، نمیتوانیم انتظار داشته باشیم که مدیران اجرایی رده بالا این روابط را درك نمایند. دانشجویان حسابداری و مدیریت و بازرگانی باید به صداقت در سطوح شخصی، شرکتی و اجتماعی توجه داشته باشند. دانشگاهها باید به سمت و سوی یک دگرگونی در برنامه آموزشی پیش روند تا بتوانند بازرگانی در جامعه را جایگزین بازرگانی در اقتصاد نمایند.
اکثر مدیر عاملان و حسابداران، انسانهای شریف و محترمی هستند که به صداقت و اصول اخلاقی خاصی در زندگی پایبندند، اما برخی از آنها به خاطر عدم خودسازی، گمراه شده و در سازمان آنها هیچ گزینه دیگری به جز سود به عنوان هدف، معرفی نگردیده است و شیوة رفتاری متفاوتی را نیز در حین تحصیل در دانشگاه نیاموختهاند. حرفۀ حسابداری باید به این امر واقف باشد که حسابداری اساساً علاوه بر اینکه یک مبحث فنی است، یک بحث اخلاقی نیز میباشد. برای آنکه حسابداران بتوانند با صداقت عمل نموده و گستردگی مجموعهای را که در آن کار میکنند درك نمایند، باید تحت تعلیم قرار گرفته و نسبت به اموری نظیر آگاهی از سامانههای فکری، هشیاری نسبت به نتایج و دارا بودن تفکر وسیع و پویا دربارة اثر فعالیتها و تصمیماتشان آموزش داده شوند. حسابداران، موقعیتی دارند که ذاتاً با ارزش و سرشار از مسؤولیتهای اخلاقی میباشد. تصمیماتشان بر سایر مردم، سازمان ها، اتحادیه ها، محیط طبیعی و نیز بر نوع نگاه به شرکت اثر می گذارد، پس این تصمیمات باید براساس بنیاد و پایه اعتماد اتخاذ شوند . از این دیدگاه اخلاق، درستی و شفافیت از حسابداری تفکیک ناپذیرند و همین رابطۀ جداییناپذیر اخلاق و حسابداری است که از نظر دانشکده های حسابداری و مدیریت، مغفول مانده است . متأسفانه ، امروزه نقش واحدهای آموزشی که به دانشجویان حسابداری توجه به عواقب تصمیمات و منافع آتی همه سهامداران و اشخاص ذینفع را تعلیم دهد، بسیار کمرنگ و کم رونق است.
علیرغم برخی تلاشهای گسترده در رشته حسابداری، تعداد اندکی از واحدهای درسی در زمینۀ حسابداری چرخۀ زندگی، حسابداری اجتماعی و محیطی و حسابداری بهایابی کامل ارائه و راههای محدودی در ایجاد انگیزه برای فراگیری این واحدها یافت می شود.
برخی دانشجویان به اهمیت واحدهای اضافه شده و موضوع مسؤولیت عمومی پی نبرده اند . در واقع بعد از ورود به دانشگاه، دانشجویان حسابداری و مدیریت آرمانگرایی خود را از دست میدهند. تحقیقی که در سال 2003 توسط مؤسسه آس پن 20 با عنوان ”ابتکار در نوآوری اجتماعی از طریق تجارت 21 “ انجام شد، نشان می دهد که وقتی 22 ، کارشناسی ارشد مدیریت تجاری ، وارد یک MBA دانشجویان برنامه میشوند فکرشان از تمرکز روی مشتری و کیفیت محصول به سمت منافع سهامدار تغییر پیدا میکند. فارغ التحصیلان رشته های کارشناسی ارشد مدیریت و حسابداری فکر نمی کنند که می توانند بر ارزش ها و فضایل شرکت ها تأثیر بگذارند. آنها می دانند که با تضادهای اخلاقی در کار روبه رو خواهند شد ولی بر این باورند که بهتراست به جای تلاش در انجام تغییرات در سازمان، این تضادها را به حال خود رها کنند.
گروه و کارکنان دانشکده های حسابداری نیز در این امر بیتقصیر نبوده و در همه سطوح فاقد ارتباط با دنیای واقعی بوده و درك خوبی نسبت به محیط جهانی و فناوری ندارند. این گروه، از تلاش برای تغییرات ساختاری خودداری می ورزند. بخشی به دلیل عدم تمرک ز بر اصول و قواعد و بخشی هم به سبب عدم درك نیاز به تغییر و تحول. اگر دانشکدههای حسابداری و مدیریت به سؤالات اساسی درباره معنی و نتایج سود اقتصادی و تعادل بین اموال و رفاه توجه بیشتری ننمایند، در برابر خطر تربیت رهبرانی قرار داریم که قادر نیستند درباره آنچه که در صدد انجام آنند به تفکر بپردازند و به راحتی ، بدون تلاش برای تغییر امور نادرست و خطا در تجارت و بازرگانی، دلسرد میشوند (20).
یکی از مشکلات اساسی در این زمینه این است که برخی آموزه ها در دانشگاهها، دانشجویان را متقاعد مینماید که فقط یک سامانۀ خاص فکری درباره تجارت صحیح است و آن القای جهان بینی سرمایه داری بیرحمانه است. آنها یاد میگیرند که همه شرکت هایی که قادر به رقابت نیستند باید از بین بروند و محیطزیست، افراد، اتحادیه ها و نتایج اجتماعی هیچ کدام ارزشی ندارند.

هفت هدف آموزش اخلاق حسابداری
• ربط دادن آموزش حسابداری به مسائل اخلاقی
• به رسمیت شناختن مسائل در حسابداری که دارای مفاهیم اخلاقی هستند
• توسعه دادن حس تعهد اخلاقی یا مسئولیت پذیری
•توسعه توانایی های موردنیاز برای مقابله با درگیری های اخلاقی یا مشکلات
•یاد بگیرید با عدم قطعیت حرفه حسابداری مقابله کنید

  1. صحنه را برای تغییر در رفتار اخلاقی تنظیم کنید
    جمع بندی و نتیجه گیری

    اخلاقی بودن یا نبودن رفتارها و عملکرد می تواند موجب بروز پیامدهای مثبت یا منفی در سطح سازمان گردد. سلامت اداری می تواند به عنوان پیامد مثبت و فساد اداری به عنوان پیامد منفی انگاشته شود. بر اساس تعریف، فساد اداری به اقداماتی اطلاق می شود که ناشی از بکارگیری قدرت و توان سازمان های دولتی و یا وابسته به دولت برای کسب منافع مالی فردی و یا گروهی است. نتایج فساد اداری به طور طبیعی مخالف مصالح و منافع آحاد مردم است. فساد اداری عموماً در اشکال رشوه، خویشاوندگماری، پارتی بازی و تعارض منافع روی می دهد. از طرفی در یکی از تحقیقات خارجی، جلوه های سلامت اداری این چنین برشمرده شده اند:سلامت مالی، سودآوری سازمان، دستیابی به محصولات و بازارهای جدید، مشارکت کارکنان در تصمیم گیری های سازمانی، تقدیر از مشارکت کارکنان در کارها، توسعه کارکنان، یادگیری مستمر، ارتباط موثر با مشتریان سازمان، اهداف روشن، مدیریت عملکرد ، و ترفیع کارکنان.
    همانطور که ملاحظه می شود ارتباط تنگاتنگی میان عوامل اثرگذار بر رفتار و عملکرد اخلاقی و پیامدهای اخلاقی وجود دارد. به عنوان مثال اختیارات سمت به عنوان یکی از عوامل اثرگذار بر رفتار اخلاقی مطرح شده است. در سمت هایی که از اختیارات زیادی برخوردارند و قدرت تصمیم گیری در یک جا متمرکز شده است، در صورت عدم وجود نظارت کافی امکان سوء استفاده های مالی وجود دارد. همچنین روشن نبودن اهداف و ابهام در هدف می تواند به فساد اداری منجر شود در حالی که داشتن اهداف روشن برای بلند مدت و کوتاه مدت می تواند سلامت اداری را تقویت نماید. نظام پاداش نیز در سطح عوامل اثرگذار می تواند به تقدیر مناسب از مشارکتهای کارکنان کمک کرده و بدین سان زمینه بروز رفتار و افعال اخلاقی را فراهم ساخته و سلامت اداری سازمان را ارتقاء بخشد.
    اصول منشور اخلاقي در اسلام، در همة حرفه‌ها مشترك است؛ ولي تفاوت حرفه‌ها در فروع است. بدين ترتيب، اصولي را كه از منابع اسلامي به دست مي‌آيد، مي‌توان در تمامي حرفه‌ها جاري ساخت. پس بايد اخلاق اداري و سازماني جزو برنامه‌هاي آموزش در سازمان قرار گيرد. بدین ترتیب وظايف مديران در حوزه تبین مفاهیم اخلاق  اداری-اسلامی سازمان را میتوان اینگونه برشمرد :
    الف) ارزشيابي عملکرد‌هاي اخلاقي- اسلامی در  کارکنان ؛
    ب) اخلاقي کردن هدف‌هاي سازمان بر مینای عقاید اسلامی ؛
    ج) اشاعه ارزش‌ها و مسائل اخلاقي- اسلامی در سازمان ؛
    د) اخلاق ‌ورزي در زندگي شخصي کارکنان با تکیه بر میاحث عقیدتی- اسلامی ؛
    ذ) اهميت دادن به اخلاق اسلامی در شغل ؛
    و) برخورد عقلاني و روشمند در مواجهه با مشکلات اخلاقي پيش‌آمده در سازمان و اقدام براي برطرف کردن آنها ؛
    ه‍ ) عنايت خاص به آموزش اخلاق اسلامی در سازمان ؛
    ي) تهيه و تدوين منشور اخلاقي- اسلامی مربوط به سازمان با مشارکت همه اعضاي سازمان ؛

نتیجه گیری پایانی
اینک وقت آن رسیده که این نظام لجام گسیخته سرمایه داری را به سبب زیر پا گذاشتن بسیاری از امور از جمله اخلاقیات تقبیح نموده و باجادادن مفهوم مسؤولیت عمومی و اخلاق در متن تحصیلات حسابداری و بازرگانی، انواع مهارت های مورد نیاز جامعه را به رهبران آتی تجارت بیاموزیم. آیندة حرفه حسابداری به رهبری اخلاقی توسط حسابداران حرفه ای و رهبران این حرفه بستگی دارد. این رهبران باید کاروران و دانشجویان را به کمالات انسانی دعوت نمایند. لازم است تا آنها با تبیین اهمیت معیارهای اخلاقی والا و آموزش ضرورت درستکاری فردی ، حسابداران فعلی و آتی را به سوی شرافتمندی سوق دهند. بدیهی است با انجام این کار این اطمینان محقق خواهد شد که در آینده، حرفه حسابداری میتواند به نقش تاریخی خود در رشد عادلانه اقتصادی و موفقیت و رفاه ملت ها ادامه دهد .

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *